تعیین مرزهای جامعه‌شناسی گردشگری: از ادغام‌گرایان تا تغییرطلبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دانشگاه مازندران

2 دکتری باستان شناسی، کارشناس تحصیلات تکمیلی دانشگاه بوعلی سینا

10.22084/csr.2025.31117.2373

چکیده

گردشگری به‌عنوان جدیدترین نوع فعالیت‌‌های انسانی علاوه‌بر بر رویکردهای اقتصادی، سیاسی و محیط‌زیستی نیازمند تحلیل جامعه‌شناختی همه‌جانبه است تا هم فرصت‌ها و هم چالش‌های آن به شکلی متعادل بررسی گردد. البته نگاه جامعه‌شناختی تک‌مکتبی نمی‌تواند پیچیدگی‌های این صنعت را در سطوح خُرد و کلان و/یا عینی و ذهنی پوشش دهد. این مقاله قصد دارد تا مرزهای جامعه‌شناسی گردشگری را مشخص نموده و به معرفی مفاهیم کلیدی مکاتب جامعه‌شناسی به‌منظور بررسی موضوعات گردشگری در قالب «نقشه شناختی» بپردازد. مفاهیم در روش ترسیم نقشه شناختی با عبارات کوتاهی بیان می‌شوند که یک کل واحد و در صورت لزوم مخالف را نهایتاً دربرمی‌گیرند. یافته‌های پژوهش نشان داد که مکاتب جامعه‌شناسی ادغام‌گرا و تغییرطلب دیدگاه متفاوت و گاه ناقصی به گردشگری دارند. ادغام‌‌گرایان مانند کارکردگرایی با تأکید بر نقش گردشگری در حفظ تعادل اجتماعی به مزایای این صنعت می‌پردازند یا کنش متقابل نمادین و پدیدارشناسی با واکاوی تعاملات روزمره نشان می‌دهند که گردشگری فرایندی است که در آن معناها ساخته شده و هویت‌ها بازتعریف می‌گردند. اما تغییرطلبان مانند مکتب تضادگرایی با افشای سلطه اقتصادی و بهره‌کشی نوین نشان می‌دهد که سودهای کلان گردشگری اغلب به جیب شرکت‌های چند-ملیتی نشت می‌کنند یا نظریه انتقادی با تمرکز بر کالایی‌سازی فرهنگ و بیگانگی انسان‌ها هشدار می‌دهد که گردشگری می‌تواند اصالت فرهنگی را به نمایش‌هایی مصنوعی تقلیل داده و گردشگر را به انسانی تک‌ساحتی تبدیل کند. فمینیسم هم با بررسی نقش‌های جنسیتی به موقعیت فرودست و تبعیض‌آمیز زنان در این صنعت اشاره دارد. مجموع این دیدگاه‌ها در کنارهم می‌توانند به شناخت کامل ابعاد جامعه‌شناسی گردشگری منجر شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Delineate The Boundaries of Tourism Sociology

نویسندگان [English]

  • Mostafa Mahmoudi 1
  • Khalilollah Beik Mohammadi 2
1 Member of the Faculty of Cultural Heritage, handicrafts and Tourism of Mazandaran University
2 PhD in Archeology, Postgraduate Specialist, Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

Tourism, as one of the newest forms of human activity, requires comprehensive sociological analysis, beyond economic, political, and environmental approaches, to examine both its opportunities and challenges in a balanced manner. However, a single-school sociological perspective cannot fully address the complexities of this industry at micro and macro levels, or in objective and subjective dimensions. This article aims to delineate the boundaries of the sociology of tourism and introduce key concepts from sociological schools to explore tourism issues through a "cognitive mapping" framework. In this method, concepts are expressed through concise phrases that form a cohesive whole and, when necessary, encompass opposing viewpoints. The findings reveal that integration-oriented and change-seeking sociological schools offer distinct, and often partial, perspectives on tourism. Integrationist, such as functionalism, emphasize tourism’s role in maintaining social equilibrium and highlight its benefits, while symbolic interactionism and phenomenology analyze everyday interactions, showing tourism as a process where meanings are constructed and identities redefined. In contrast, change advocates, like conflict theory, expose economic domination and neo-exploitation, arguing that tourism’s profits often flow to multinational corporations. Critical theory warns of cultural commodification and human alienation, suggesting tourism may reduce cultural authenticity to artificial spectacles and turn tourists into one-dimensional beings. Feminism, by examining gendered roles, points to the marginalized and discriminatory position of women in the industry. Together, these perspectives provide a holistic understanding of the sociological dimensions of tourism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dysfunctions
  • Modern exploitation
  • Commodification
  • Stigma
  • Feminism